Şantiye hacim (m³) ile düşünür, kantar ağırlık (ton) ile tartar. İki birim arasındaki köprü, malzemenin birim hacim ağırlığıdır — ve bu değer malzemeye, tane boyutuna, nemine ve yığının sıkılığına göre değişir.
Dönüşümün mantığı
Bir metreküp agreganın ağırlığı sabit bir sayı değildir. Aynı ocaktan çıkan malzeme bile gevşek yığında ve sıkıştırılmış hâlde farklı ağırlık verir. Bu yüzden hesap şu üç veriyle kurulur:
- Birim hacim ağırlığı: malzemenin gevşek veya sıkışık hâldeki yoğunluğu.
- Nem: ıslak malzeme daha ağır tartılır, hacmi değişmez.
- Kabarma / sıkışma payı: yerine serilip sıkıştırılan malzeme, kamyondaki hacminden daha az yer kaplar.
Doğru yol, siparişi ihtiyaç duyulan yerinde sıkışmış hacim üzerinden hesaplayıp, üreticiden o iş için geçerli dönüşüm değerini teyit etmektir. Fraksiyona göre bu değer değişir; kum ile iri mıcır aynı sayıyı vermez.
Şantiyede pratik hesap sırası
- Serilecek alanı ve sıkışmış tabaka kalınlığını belirleyin: alan × kalınlık = yerinde hacim.
- Sıkışma payını ekleyin: sahaya gelen gevşek hacim, yerinde hacimden fazladır.
- Fraksiyona ait dönüşüm değeriyle tonaja çevirin.
- Kamyon kapasitesine bölüp sefer sayısını çıkarın.
- Kayıp payı bırakın: kenar kayıpları, düzeltme ve ölçü toleransı gerçektir.
Nakliye ve teslim planı
Malzemenin ocakta hazır olması ile şantiyede zamanında olması ayrı şeylerdir. Sevkiyat planında şu başlıklar konuşulmadan sipariş kapatılmamalıdır:
- Erişim: yolun genişliği, eğimi ve kamyonun manevra alanı. Dar parselde büyük kamyon boşaltamaz.
- Boşaltma noktası: malzeme iki kez taşınmasın; yığın, kullanılacağı yere yakın olmalı.
- Sefer aralığı: sahada bekleyen kamyon da, malzemesiz kalan ekip de maliyettir.
- Kantar fişi: teslim ağırlığının kaydı, hem hakediş hem izlenebilirlik için saklanır.
- Sezon yoğunluğu: yaz aylarında bölgesel talep artar; tarih vermeden önce takvim teyit edilmelidir.
Şantiyede stoklama
Yığınlar birbirine karışırsa fraksiyon avantajı kaybolur. Farklı boyutlar ayrı ayrı, temiz zeminde stoklanır; toprakla karışan malzeme betonda ve temelde sorun çıkarır. Yığın yüksekliği de sınırsız değildir: yüksek yığında iri taneler eteklere kayar, malzeme kendi içinde ayrışır.
